De invloed van AI-agents op openbare orde en veiligheid
In zijn gastblog laat Bas Prins zien hoe snel AI-agents zich ontwikkelen en waarom overheden daar nog onvoldoende op voorbereid zijn. Zijn waarschuwing is dat de nieuwste generatie Artificial Intelligence (AI) niet wacht totdat wij het beleid op orde hebben. De technologie is er al en zij wordt elke dag krachtiger en zelfstandiger.
AI-agents worden ingezet voor opdrachten die illegaal, schadelijk of moeilijk controleerbaar zijn. De toename in complexiteit maakt het steeds lastiger om AI in toom te houden. En als we controle verliezen, is de vraag of we dat op tijd doorhebben. Dat klinkt misschien abstract. Maar voor OOV-professionals is de vervolgvraag heel concreet: wat betekent dit voor de openbare orde en de openbare veiligheid in mijn gemeente?
Het begint bij informatiepositie
Wat speelt er? Wie zijn betrokken? Wat is feitelijk vastgesteld? Wat is de emotie? Is het een gerucht of framing? En wanneer kan online onrust omslaan in bijvoorbeeld fysieke aanwezigheid of een verstoring van de openbare orde?
AI maakt die vragen ingewikkelder, omdat AI het makkelijker maakt om misleidende informatie sneller te laten verspreiden. Een AI-agent kan helpen om berichten te herschrijven voor verschillende doelgroepen. Een nepbeeld kan een incident suggereren dat nooit heeft plaatsgevonden. Een gemanipuleerde video kan het sentiment rondom een demonstratie veranderen. Een stroom aan berichten kan de indruk wekken dat de boosheid groter is dan zij werkelijk is.
Voor een OOV’er betekent dit dat je informatiepositie sneller kan vervuilen. En dus wordt professionele duiding belangrijker. AI raakt OOV van buitenaf, via misleiding, beeldvorming en mobilisatie. Maar ook binnen de eigen organisatie speelt AI al een rol.
De centrale vraag is daarom niet alleen óf je AI gebruikt, maar vooral of je voldoende begrijpt wat AI betekent voor het OOV-domein.
Gebruik van AI door de OOV-professional
Gemeentemedewerkers gebruiken AI steeds vaker op eigen initiatief: volgens dit onderzoek zet 55% AI-tools in zonder formele richtlijnen of ondersteuning. Tegelijkertijd maken IT-beslissers zich grote zorgen over dataveiligheid: 90% vreest datalekken en 63% heeft onvoldoende zicht op hoe AI-tools omgaan met gegevens van burgers en organisaties.
Alleen AI verbieden blijkt vaak onvoldoende. Wanneer medewerkers de voordelen van AI ervaren, maar officiële oplossingen ontbreken of niet goed werken, ontstaat het risico op “shadow AI”: ongecontroleerd gebruik van AI-tools via privéaccounts, gratis applicaties of systemen waarvan onduidelijk is wat er met ingevoerde informatie gebeurt.
Hoewel sommige professionals aangeven geen AI nodig te hebben omdat zij “zelf kunnen nadenken”, blijft AI wel degelijk invloed hebben op hun werk. Ook zonder eigen gebruik krijgen professionals in openbare orde en veiligheid te maken met AI-toepassingen van inwoners, media, bestuurders, actiegroepen of kwaadwillenden. AI beïnvloedt informatie, beeldvorming, maatschappelijke onrust en scenario’s waarmee organisaties rekening moeten houden. De centrale vraag is daarom niet alleen óf je AI gebruikt, maar vooral of je voldoende begrijpt wat AI betekent voor het OOV-domein.
Bas eindigt zijn blog met een duidelijke oproep
Bereid je voor, schat risico’s in, neem dit mee in scenario’s en bespreek welke maatregelen nodig zijn. AI hoort thuis in het gesprek over risicoanalyse, bestuurlijke advisering, crisisvoorbereiding, communicatie en informatiepositie. Het is een ontwikkeling die bestaande OOV-vraagstukken onvoorspelbaarder maakt. Dat vraagt om AI-geletterdheid. Dat je begrijpt wat AI is, welke kansen en risico’s er zijn, en hoe je die vertaalt naar situaties uit de dagelijkse werkelijkheid van OOV.
AI in het veiligheidsdomein
Wil je meer weten over de kansen en risico’s van AI in het veiligheidsdomein? Op woensdag 9 september organiseren we samen met Bas Prins een eendaagse training ‘AI voor de OOV'er’. Tijdens deze training ga je aan de slag met herkenbare OOV-scenario’s. Je leert wat AI betekent voor jouw werk, welke risico’s je moet herkennen en hoe je AI verantwoord meeneemt in scenario’s, beleidsvoorbereiding en advisering.
