AI verandert de samenleving. Wat vraagt dat van je integraal veiligheidsbeleid?
Artificial Intelligence (AI) wordt als vraagstuk pas echt relevant op het moment dat er in jouw gemeente iets rondgaat wat echt lijkt. Een vechtpartij die nooit heeft plaatsgevonden. Een nepbericht over overlast bij een AZC. Of een deepfake waarin de burgemeester iets zegt wat hij nooit heeft gezegd.
En dan begint het.
Inwoners reageren. Raadsleden stellen vragen. De media bellen. De burgemeester wil weten wat er aan de hand is. En jij moet adviseren, terwijl nog onduidelijk is wat echt is en wat niet. Dat is misschien niet het AI-verhaal dat je wilt lezen. Dit is een ontwikkeling die van invloed kan zijn op eventuele maatschappelijke onrust en het vertrouwen in openbare orde en veiligheid.
Wat doet AI met de samenleving?
Wat doet AI met de samenleving waarin je als gemeente de verantwoordelijkheid draagt voor openbare orde en veiligheid? Wat betekent dit voor je integraal veiligheidsbeleid? Dat zijn vragen die OOV-professionals zichzelf moeten stellen. AI is beschikbaar voor iedereen: inwoners, actiegroepen, kwaadwillenden, jongeren, ondernemers, politieke bewegingen en anonieme online accounts. Deze technologie verlaagt de drempel om desinformatie en gemanipuleerd beeld te verspreiden. Wat vroeger technische kennis, dure software en veel tijd vroeg, kan nu door vrijwel iedereen met een laptop en internetverbinding worden gedaan. Zo hebben we een aantal relevante cases hieronder voor OOV.
AI is iets waardoor de samenleving verandert. En als die samenleving verandert, moet het integraal veiligheidsbeleid mee veranderen.
Maatschappelijke onrust komt in de vijfde versnelling
Stel dat er in een gemeente een AZC wordt aangekondigd. Iemand die kwaadwillig is, kan met AI binnen korte tijd een geloofwaardig gemanipuleerd beeld maken. Bijvoorbeeld beelden die suggereren dat asielzoekers betrokken zijn bij diefstal. Die beelden kunnen vervolgens via sociale media worden verspreid. De feitelijke politiecijfers laten misschien geen toename van incidenten zien. De wijkagent hoort misschien een ander verhaal. De betrokken organisaties herkennen het beeld niet. Ondertussen ontstaat online verontwaardiging en mensen voelen zich onveilig. De raadsleden krijgen het druk. De burgemeester moet à la minute met een reactie komen… Dan is de vraag: is het integraal veiligheidsbeleid van de gemeente hierop voorbereid?
De burgemeester wordt onderdeel van fake news
Denk aan een deepfake waarin de burgemeester zogenaamd iets zegt over een gevoelig onderwerp. Zo’n video hoeft maar kort online te staan om schade te veroorzaken. Mensen reageren op wat zij denken te zien en te horen. Lokale media stellen vragen. Tegenstanders gebruiken het fragment als bewijs. Voor je het weet, gaat het gesprek niet meer over de werkelijkheid, maar over de vraag of de werkelijkheid nog wel te vertrouwen is. Voor gemeenten is dat een serieus veiligheidsvraagstuk omdat het vertrouwen onder druk komt te staan. En vertrouwen is nogal handig als je als overheid iets gedaan wilt krijgen. Klein detail, groot probleem.
Deepfakes in de leefwereld van jongeren
Ook in de leefwereld van de jongeren in gemeenten is AI van invloed. Een gemanipuleerd onder deze jonge generatie is zo gemaakt. Denk aan een filmpje waarin een jongen zogenaamd in elkaar wordt geslagen. Of om een video waarin een meisje wordt gepest. Of om seksueel getinte beelden van een leerling, gemaakt zonder dat die gebeurtenis ooit heeft plaatsgevonden. Stel dat zoiets gebeurt op of rond een basisschool. Wat doet een gemeente dan? De impact kan enorm zijn, ook als het beeld nep is. Voor het kind dat slachtoffer wordt. Voor ouders. Voor de school. Een AI-gegenereerd beeld kan dus een echte veiligheidsissue worden, ook wanneer de gebeurtenis zelf nooit heeft plaatsgevonden.
Wat betekent dit voor het integraal veiligheidsbeleid?
AI biedt natuurlijk ook kansen voor de samenleving en voor het veiligheidsdomein. Maar kansen ontwrichten de samenleving meestal niet. Risico’s kunnen dat wel. Daarom verdient vooral de maatschappelijke veiligheidskant aandacht. Vroeger kon beeld ook worden gemanipuleerd. Het verschil is dat het nu gemakkelijker en overtuigender kan. De hoeveelheid misleidende informatie kan veel groter worden, terwijl herkenning daarvan juist moeilijker wordt. Dat vraagt iets van de ontwikkeling voor het veiligheidsbeleid van jouw gemeente.
Samen zoeken naar handelingsperspectief
Het antwoord op de vraag hebben wij ook niet. Daarom moeten we dit gesprek samen voeren. Ben je bereid om na te denken over wat AI betekent voor de openbare orde en veiligheid in jouw gemeente? In de training 'AI voor de OOV’er' onderzoeken we samen wat AI betekent voor het werk van OOV-professionals. We kijken naar kansen, risico’s, concrete casuïstiek en bestuurlijke vragen.
