AI en de impact op openbare orde en veiligheid
AI kan je werk makkelijker maken. Maar dezelfde technologie kan ook worden gebruikt om nepwebsites te bouwen, desinformatie te verspreiden of bestaande onrust razendsnel te versterken. Wat betekent dat voor professionals die verantwoordelijk zijn voor openbare orde en veiligheid? Vakblad Crisismanager schoof aan tijdens onze training AI voor de OOV’er en schreef er een uitgebreide reportage over. Een mooie aanleiding om een paar inzichten uit die trainingsdag eruit te lichten.
AI maakt niet alleen professionals sneller
Tijdens de training liet Bas Prins van FortyTwoAI zien hoe snel AI inmiddels kan worden ingezet om bijvoorbeeld websites na te bouwen en digitale middelen op grote schaal te automatiseren. Wat voor een professional handig gereedschap is, kan door iemand met andere bedoelingen net zo goed worden gebruikt om te misleiden of te verstoren. Dit kan al met relatief weinig kennis. Bas gebruikte tijdens de training de vergelijking tussen overheden als tankers en kwaadwillenden als piraten. De eerste zijn gebonden aan processen, regels en besluitvorming. De tweede kunnen met behulp van AI snel van koers veranderen.
De rol van deze technologie in OOV
Hoewel AI nieuwe mogelijkheden creëert, is de worsteling met nieuwe technologie niet nieuw. We maakten smiddags de vertaalslag naar het integrale veiligheidsbeleid. Samen met de deelnemers keken we terug naar eerdere digitale omslagpunten, waaronder Project X in Haren en de Poldercrash. In beide gevallen veranderde technologie de snelheid waarmee informatie en mensen zich konden bewegen, terwijl overheid en beleid daar nog niet volledig op waren ingericht. Nieuwe technologie hoeft daarbij niet de oorzaak van een openbare-ordeverstoring te zijn. Ze kan wel fungeren als trigger, versneller of organisator.
Cat in the Hat-trend op TikTok
Terwijl we hierover praten, zien we de ontwikkeling al om ons heen. Neem de recente ‘Cat in the Hat’-trend op TikTok. Met AI gemaakte beelden plaatsen een griezelig personage bij echte woningen, scholen en buurten. Namen en locaties worden toegevoegd en jongeren worden aangewezen als ‘volgend slachtoffer’. Wat begint als een online grap kan zo leiden tot angst, schoolverzuim, politie-inzet en groepen jongeren die de straat op gaan.
Spookverhalen vertellen doen we al langer dan vandaag. Wat het nieuw maakt is de snelheid, schaal en geloofwaardigheid waarmee zo'n verhaal zich met sociale media en AI kan verspreiden. Dat maakt de vraag voor gemeenten steeds urgenter: wat doen we als online onrust ineens offline gevolgen krijgt? We kunnen onmogelijk voorspellen welk filmpje, welke deepfake of welke online hype het volgende incident veroorzaakt. De opgave is om als organisatie wendbaar genoeg te zijn om snel te herkennen wat er gebeurt en daar gezamenlijk op te handelen.
Kun je je voorbereiden op iets wat je nog niet kent?
Om dat tastbaar te maken, gingen de deelnemers zelf aan het werk. De ene groep kreeg de opdracht om met behulp van AI een openbare-ordeverstoring te veroorzaken. De andere groep vertegenwoordigde de gemeente en moest daarop reageren.
Het scenario liep behoorlijk uit de hand. Een gehackte meldkamer, een vals NL-Alert, nepbeelden op sociale media en zelfs een nagemaakte regionale veiligheidswebsite werden ingezet om een fictief incident rond een voetbalwedstrijd geloofwaardig te maken. Het verdedigende team probeerde niet eerst met zekerheid vast te stellen wat er precies aan de hand was. Er waren vooraf afspraken gemaakt over opschaling, samenwerking en communicatie. Daardoor kon het team snel bij elkaar komen, informatie verzamelen en via verschillende kanalen communiceren.
Vakblad Crisismanager keek mee
Journalist Maaike Tindemans van Vakblad Crisismanager woonde de trainingsdag bij en beschreef uitgebreid wat Bas Prins, Richard Kamphuis en de deelnemers gedurende de dag tegenkwamen. In de reportage ‘AI-training: Overheden moeten wendbaarder worden’ lees je onder andere over de praktijkvoorbeelden, AI-agents, digitale dreigingen en de afsluitende oefening met de deelnemers.
Meer weten over AI voor de OOV’er en wat deze training voor jouw organisatie kan betekenen?
