Hoe eerstelijnsprofessionals grip krijgen op ondermijning onder jeugd
De afgelopen jaren komt het steeds vaker in het nieuws: ondermijning onder jeugd. In de week tegen de georganiseerde ondermijnende criminaliteit wordt dit probleem extra onder het vergrootglas gelegd. Onze collega en afstudeerstagiair Owen Faber, voert tijdens zijn afstudeerperiode een onderzoek uit naar hoe eerstelijnsprofessionals signalen van ondermijning onder jeugd tijdig en eenduidig kunnen herkennen en proportioneel opvolgen. Lees hieronder verder over zijn onderzoek.
Criminaliteit onder jeugd, twee gezichten
De geregistreerde jeugdcriminaliteit in Nederland is in de afgelopen twee decennia fors afgenomen. Volgens het WODC is het aantal jeugdige verdachten in 2024 gehalveerd ten opzichte van de piekjaren 2006–2008. Hoewel deze berichtgeving positief is, is er ook een andere kant van het verhaal. De verwevenheid van jeugd met zware criminaliteit, waaronder ondermijnende criminaliteit, neemt namelijk toe. De politie beschrijft ondermijning als het gevolg van verschillende vormen van criminaliteit, waarbij de grens tussen de legale bovenwereld (de ‘’gewone’’ maatschappij) en de illegale onderwereld (criminelen) vervagen.
Verschillende organisaties en instanties bevestigen dat de betrokkenheid van jeugd bij georganiseerde en ondermijnende criminaliteit toeneemt. Er zijn meer meldingen van onder andere wapenbezit, drugsgebruik en veiligheidsincidenten op scholen. Tegelijkertijd signaleren eerstelijnsprofessionals deze problematiek wel, maar ervaren zij onzekerheid over de duiding en juiste opvolging van deze signalen.
Daardoor is er behoefte aan duidelijke handvatten en ondersteuning. Om hier beter op in te spelen, richt het onderzoek zich op het ontwikkelen van kennis, handelingsperspectief en praktische hulpmiddelen voor professionals, zodat ondermijning onder jeugd effectiever kan worden geduid en aangepakt.
Voor het onderzoek zijn interviews afgenomen met verschillende betrokken actoren, bestaande uit medewerkers van het RIEC, management van scholen, een onderzoeker van Bureau Beke, maar ook eerstelijnsprofessionals zelf, zoals wijkagenten, boa’s, jongerenwerkers en docenten. Uit deze interviews komt naar voren dat jongeren vaak geleidelijk in aanraking komen met ondermijnende criminaliteit. Dit gebeurt vaak via vrienden en familie, maar ook vaak online. Sociale media spelen hierin een steeds grotere rol.
Signalen zijn meestal niet meteen duidelijk. Vaak gaat het om een combinatie van dingen, zoals een verandering in gedrag, afwezigheid op school of ineens dure spullen hebben. Een signaal zegt weinig, maar een combinatie van signalen kan wel zorgen geven. Volgens eerstelijnsprofessionals is dat juist wat dit probleem zo lastig maakt.
Tijdens het onderzoek werd voor mij duidelijk dat iedere betrokkene het vraagstuk vanuit eigen perspectief bekijkt. Om tot een goede oplossing te komen, is het daarom belangrijk om de verschillende belangen goed af te wegen.
Een praktisch hulpmiddel
Na afronding van het onderzoek zal Owen werken aan een praktisch hulpmiddel voor eerstelijnsprofessionals. Dit product zal hen helpen om signalen van ondermijning bij jeugd te herkennen en op een goede manier op te volgen. Hoe het product eruit gaat zien blijft nog even geheim!
