Een grote brand. Giftige rook trekt richting een woonwijk. De hulpdiensten zijn onderweg en de eerste vragen dienen zich direct aan. Wat is er precies aan de hand? Wie loopt gevaar? En wat moet er gebeuren?
Bij de bestrijding van een incident, ramp of crisis moeten crisisfunctionarissen samenwerken en besluiten nemen. Maar hoe train je dat? Scherp in Veiligheid, Greenpill en zes veiligheidsregio’s ontwikkelen daarvoor VR CoPI: een nieuwe serious game in Virtual Reality om de samenwerking in het Commando Plaats Incident (CoPI) te versterken. De ontwikkeling is nog volop gaande. Samen bouwen en testen de partners een virtuele mobiele commando unit waarin crisisfunctionarissen straks kunnen oefenen met de BOB-methodiek en de zeven vaardigheden binnen Team Resource Management.
Vaker oefenen zonder iedereen op te trommelen
Wanneer op de plaats van een incident coördinatie nodig is, komen vertegenwoordigers van onder meer brandweer, politie, geneeskundige zorg en de gemeente samen. Dat team noemen we het CoPI. Aan tafel vormen zij gezamenlijk een beeld, wegen ze knelpunten af en besluiten ze wat er moet gebeuren.
Dat vraagt om oefening. Fysieke oefendagen blijven daarvoor waardevol, maar vragen ook veel organisatie. Met VR CoPI moet een crisisfunctionaris straks individueel kunnen oefenen, terwijl een trainer op afstand meekijkt. Ook kan een deelnemer vanuit verschillende CoPI-rollen ervaren welke informatie en verantwoordelijkheden bij een andere discipline horen.
Voor de game worden twaalf afzonderlijke scenario’s ontwikkeld. Iedere betrokken veiligheidsregio levert er twee aan. Zo kan een deelnemer bijvoorbeeld oefenen met een incident rond een vliegveld, brand in een seniorenflat of stroomuitval bij een ziekenhuis. Scherp in Veiligheid schrijft de scripts; crisisfunctionarissen uit de regio’s toetsen of de gebeurtenissen, gesprekken en functiespecifieke taken herkenbaar en geloofwaardig zijn.
Voor crisisfunctionarissen is het waardevol om te oefenen in een realistische setting. Tegelijkertijd is dat organisatorisch soms ingewikkeld: voor het trainen van één persoon zijn al snel meerdere mensen nodig.
Met een VR-oefensetting kunnen deelnemers laagdrempelig kennismaken met een crisisteam en oefenen met een realistisch scenario, zonder dat daarvoor veel tijd en inzet van andere crisisfunctionarissen nodig is. Daarmee vormt VR mogelijk een mooie voorbereiding op een grotere en complexere multi-oefening met andere deelnemers en partners.
Veiligheidsregio Fryslân
En dan komt er een melding…
Zo moet een oefening er straks uitzien: de trainer bepaalt vooraf welk scenario wordt geoefend, welke rol de deelnemer vervult en wie er virtueel aan tafel zitten. Tijdens een briefing krijgt de deelnemer de eerste informatie. In de virtuele mobiele commando-unit verschijnen vervolgens meldingen, beelden en plattegronden op schermen, tablets en het whiteboard. Het overleg begint.
Net als in een echt CoPI werkt de deelnemer volgens de BOB-methodiek: eerst samen een beeld vormen, vervolgens de situatie beoordelen en daarna besluiten wat er moet gebeuren. Tijdens de training doorloopt de deelnemer twee overlegrondes. Nieuwe informatie kan het overleg tussentijds openbreken en een eerder besluit opnieuw ter discussie stellen.
De virtuele personages zijn gebaseerd op de kwalificatiedossiers van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid. Daardoor blijven zij redeneren vanuit hun eigen taken en verantwoordelijkheden.
De grootste stap is dat de personages écht luisteren. Ze verstaan wat je zegt en antwoorden met een eigen stem, vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheden. Geen script dat je kunt uitspelen, maar een gesprek dat elke oefening anders verloopt. Tegelijk legt het systeem alles vast (spraak, kijkgedrag, interacties) zodat trainer en deelnemer een vluchtig moment later precies kunnen terugzien. En dat draait allemaal op een losse VR-bril, zonder kabels of computer, terwijl de trainer op afstand live meekijkt.
Johan Schaap - Eigenaar Greenpill
Voor zover Scherp in Veiligheid en de betrokken partners weten, is VR CoPI de eerste VR-toepassing in Nederland die wordt ontwikkeld om een volledige CoPI-oefening te koppelen aan Team Resource Management. Het huidige prototype is singleplayer. De volgende stap is multiplayer, zodat meerdere crisisfunctionarissen straks vanuit hun eigen rol samen in de virtuele commandopost kunnen oefenen.
De bril gaat af en het leren begint
Na de oefening komen de vastgelegde gegevens samen in het analysedashboard. Het systeem moet daarmee de zeven vaardigheden binnen Team Resource Management analyseren, waaronder communicatie, leiderschap, situationeel bewustzijn en besluitvaardigheid. Zo kan een vluchtig moment worden teruggehaald. Nam de deelnemer duidelijk positie in? Werd een belangrijk knelpunt benoemd voordat het besluit viel?
De trainer houdt het laatste woord. Als het systeem een vaardigheid niet betrouwbaar kan beoordelen, moet het dat aangeven. Wijkt een score af van wat de waarnemer heeft gezien, dan kan die de beoordeling aanpassen en toelichten. Trainer en deelnemer bespreken vervolgens de rapportage en bepalen een persoonlijk leerdoel voor de volgende oefening.
Zo ontstaat een doorlopende leerlijn van oefenen, terugkijken en opnieuw proberen. De fysieke CoPI-oefening blijft nodig om elkaar te leren kennen en vertrouwen op te bouwen. VR kan de ruimte tussen die momenten vullen. “Virtual reality kan een echt CoPI bij een GRIP-incident nooit vervangen”, zegt Jarco Pompstra, IT-innovatiespecialist bij Scherp in Veiligheid. “Het kan je er wel op voorbereiden, zodat je beter handelt wanneer je daadwerkelijk aan tafel zit.”